Van onze redacteur / Amsterdam

Het aantal uitzenduren van mensen, die zonder regulier dienstverband bij uitzendbureaus in Nederland werken, is in het tweede kwartaal met 0,7% gestegen ten opzichte van een kwartaal eerder.

Dat blijkt uit de laatste indexcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 'De vaart is eruit', aldus econoom Michiel Vergeer van het bureau in een toelichting. Op jaarbasis steeg het aantal uren het afgelopen kwartaal 2%. In de topjaren 2005 en 2006 steeg het aantal uitzenduren nog met bijna 20%. In 2007 halveerde de groei.

Uitzendkrachten worden steeds vaker in vaste dienst genomen door bedrijven, neemt het CBS waar. 'Er is sprake van stabiliteit op een hoog niveau. De arbeidsmarkt gaat nog steeds uitstekend', aldus Vergeer.

Het aantal uren van werknemers met vastere dienstverbanden, zoals gedetacheerd personeel, groeide met meer dan 14%. Van het totaal aantal uitzendkrachten, waartoe ook detacheringspersoneel behoort, heeft iets meer dan de helft een dergelijk los contract bij uitzendbureaus. Bij dit soort contracten is het voor beide partijen, werkgever en werknemer, gemakkelijker om het werk te beëindigen. 'Deze groep is het meest gevoelig voor conjunctuurschommelingen', aldus Vergeer.

Uit cijfers van de uitzendbranche die begin vorige maand bekend werden, blijkt dat de omzet van de uitzendbranche in Nederland tussen medio juni en medio juli dit jaar is afgenomen met 3% vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. Het aantal gewerkte uren liep in die periode terug met 7%. De omzet in de uitzendbranche loopt sinds de vorige periode terug. Het aantal uren daalt al sinds oktober vorig jaar.

Arbeidsmarktprofessor Ruud Muffels ziet de werkloosheid stijgen, maar niet voor hoogopgeleiden. ‘Een bedrijf kan zomaar 20 procent krimpen.’

Een recordaantal vacatures, maar tegelijkertijd is de economie tot stilstand gekomen. Het lijkt alsof er niets aan de hand is, maar de zwarte wolken komen wel degelijk op ons af. Het kabinet hoor je er niet over – dat heeft geen belang bij het verder naar beneden praten van het vertrouwen – maar er is tijdens de komende Prinsjesdag weinig vrolijks te melden, zegt Ruud Muffels, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid aan de Universiteit van Tilburg. Alleen voor hoogopgeleiden blijft het beeld positief. Hoe gaat de arbeidsmarkt zich de komende twee jaar ontwikkelen? ‘Op zich ziet die arbeidsmarkt er goed uit met een werkloosheid van 4 procent. Dat is echt heel laag, ook binnen Europa. Maar we gaan een recessie in, aan het eind van dit jaar of begin volgend jaar. Als Nederland last heeft van een recessie, hebben we er veel en lang last van. Die werkloosheid loopt daarom volgend jaar snel op naar 5,5 à 6 procent. Dat merk je nu al aan de tijdelijke arbeidskrachten die niet worden vervangen. Het enige positieve dat je nu wel ziet, is dat door de vergrijzing mensen er wat geleidelijker uitgaan.’ Wie gaan er hard geraakt worden? ‘Zoals gezegd mensen met een tijdelijke baan. De tweede groep bestaat uit mensen die volgens de werkgever wat minder productief zijn: de ouderen, mensen die vaak ziek zijn. Maar het gaat niet in één lijn, het duurt even voordat bedrijven zich aanpassen. Je ziet vaak in het begin van een recessie zoals nu dat het weer even beter lijkt te gaan, maar op een gegeven moment merken bedrijven echt verslechtering en gaat het opeens een stuk sneller. In een recessie kan de omvang van een bedrijf zomaar 20 procent dalen.’ Denkt u dat er voor hoogopgeleiden weinig aan de hand is? ‘Omdat we een kenniseconomie hebben, is de arbeidsmarkt voor hoogopgeleiden goed. Ook in een recessie is er voor hen niet veel aan de hand. Hun positie wordt beter bij iedere economische golf.’ Dat is te merken aan hun gedrag. Onlangs schreef De Pers hoe steeds meer hoogopgeleiden zich arrogant en ongeïnteresseerd opstellen tijdens sollicitatiegesprekken. ‘Dat lijkt me niet verstandig want er vindt veel verdringing plaats. Als een universitair opgeleide zich misdraagt, zegt de werkgever: ik heb liever een hbo’er, die school ik wel even bij. Werkgevers zullen mechanismen ontwikkelen om hun machtspositie beter in evenwicht te brengen, bijvoorbeeld door buitenlandse arbeidskrachten te halen. Zeker bij grote bedrijven zie je dit al gebeuren. Taalproblemen met Engels zijn er nauwelijks.’ Er is nog altijd een recordaantal vacatures. Kan dat geen tegenwicht bieden aan een ontslaggolf? ‘Ik zie altijd dat die moeilijk vervulbare vacatures snel stijgen in een oplopende economie, maar dat ze zo mogelijk nog harder dalen bij een teruggang. Onderliggend is er wel een demografische trend dat we in een recessie minder diep in werkeloosheid vallen als voorheen. Het zou daarom goed kunnen dat we niet naar die 6 procent gaan, maar blijven steken op 5,5 procent.’ Als je het rapport van de commissie-Bakker (onderzoek naar verbetering arbeidsparticipatie) mag geloven, staan we aan de vooravond van een ramp: veel te weinig mensen voor de hoeveelheid werk. ‘De commissie gaat uit van een grote groei van de vraag naar arbeid, maar er staat in het rapport niets over economische cycli. Dat vond ik wel zwak. Hoe de kredietcrisis doorwerkt, staat er niet in, terwijl dat best vijf jaar lang effect kan hebben. De conclusies zijn puur gebaseerd op demografie (vergrijzing, red.) maar dan moet je ook rekenen op meer werknemers uit het buitenland. De arbeidsmobiliteit zal toenemen, maar daar zegt de commissie helemaal niets over. Ook de langetermijneffecten van de concurrentie van India en China vind je niet terug.’ Steeds meer mensen kiezen ervoor te werken als zelfstandige. Is dat een gunstige ontwikkeling? ‘Dit soort mensen hebben het direct veel moeilijker als de economie omslaat. Want ze zullen de eersten zijn die minder opdrachten krijgen. Maar op zichzelf maakt het de arbeidsmarkt flexibeler. Dus het aanpassingsvermogen is beter. Bovendien zijn zelfstandigen geprikkeld beter, productiever te werken. Ander voordeel is dat zelfstandigen beter in staat zijn werk te combineren met zorgtaken.’ Dit jaar gaan de lonen er 3,5 procent op vooruit, volgend jaar zelfs 3,8 procent volgens schattingen. ‘Dat komt door eerdere afspraken. Je zult zien dat werkgevers zullen ingrijpen in de arbeidsvoorwaarden. Auto’s van de zaak, vakanties, dat wordt allemaal minder. Wat betreft de pensioenen hebben de werkgevers al een balletje opgegooid. Ook voor hoogopgeleiden zal de onderhandelingspositie op dit punt verzwakken.’ 

Arbeidsbemiddelaar Ronald de Zoete verwacht grotere behoefte aan tijdelijk personeel

Miranda Apeldoorn / Amsterdam

Vrijwel alle bedrijven gaan een groter deel van hun personeelsbestand tijdelijk invullen. Zij houden bij vacatures sterk vast aan hun functie-eisen ondanks de toenemende schaarste aan personeel. E-learning neemt een grote vlucht. En sociale netwerken op internet leiden tot scherpere grenzen tussen werk en privé.

Dat is het toekomstbeeld van Ronald de Zoete, associate director van Robert Half International Inc. (RHI), een arbeidsbemiddelingsbureau gespecialiseerd in financiële functies. Alle vier de voorspellingen wijzen erop dat de macht die de uitzendbranche geniet, in de loop der jaren alleen maar groter zal worden.

'Werkgevers willen mensen zowel makkelijker kunnen aannemen als makkelijker kunnen laten gaan, als de omstandigheden daarom vragen', zegt De Zoete. Hij verwacht dat werkgevers een flexibele schil van tijdelijk personeel van wel 15% gaan aanhouden. 'Dat is hoog.'

Bedrijven komen nu vaak nog lang niet aan dit percentage, maar De Zoete ziet in de praktijk al aanwijzingen voor deze voorspelling. Zijn klanten, bedrijven die op zoek zijn naar vaste of tijdelijke krachten, zetten hoe langer hoe vaker flexibele krachten strategisch in.

De tijd dat ondernemingen flexibele mensen alleen verwelkomden ten tijde van piek- en ziekmomenten lijkt voorbij, in ieder geval in de sector waarin De Zoete zich beweegt, die van de financiële functies. 'Het aandeel "traditioneel uitzenden" neemt af, terwijl uitzenden met als einddoel detachering en een vast dienstverband verder toeneemt. Vooral de laatste twee jaar is daar een grote nadruk op komen te liggen.'

Bedrijven hebben ontdekt dat één standaardmaand proeftijd niet voldoende is om te beoordelen of iemand geschikt is voor een functie. Een tijdelijk contract van bijvoorbeeld zes maanden is dan handig, ook administratief bekeken: in plaats van duizend-en-een dingen te moeten regelen over pensioen en arbeidsongeschiktheid, ontvangt het bedrijf maandelijks een factuur, en daarmee is de kous af.

De flexbranche verandert mee. Nu de nadruk steeds meer ligt op toewerken naar een vast dienstverband, maken veel bemiddelingsbureaus de slag naar specialist. Er komen steeds meer nichespelers die exact weten wat welke functie inhoudt.

Bovendien praten personeelschefs niet langer met één bemiddelingsconsulent over alle functies die ze te vergeven hebben. Nee, ze praten met de ene consulent over alle financiële functies, en met een andere gespecialiseerde consulent over alle marketingfuncties. Zo verhoogt het bureau zijn kansen flexkrachten weg te zetten bij bedrijven. Die praten graag met bemiddelaars die verstand hebben van een sector.

Daarnaast vereenvoudigt het wervingsproces voor de nichespeler of consulent. Hij weet naar welk type flexkracht hij op zoek is, en aan welke kwaliteitscriteria die kracht moet voldoen.

Als tweede trend verwacht De Zoete dat bedrijven bij het invullen van hun vacatures hun eisen niet meer verlagen. Dit ondanks dat het aantal mensen dat beschikbaar komt op de arbeidsmarkt alleen maar afneemt. Want de babyboomers nemen afscheid van het arbeidsproces.

Bedrijven hebben geleerd van de arbeidsmarktkrapte rond de eeuwwisseling. Toen lieten bedrijven wél de teugels vieren. Dat kwam ze duur te staan, want in de jaren daarna kregen ze daardoor te kampen met een hoog verloop.

De Zoete: 'De macht van de uitzendbranche zal ook daardoor alleen maar toenemen. Wij zijn in staat onze klanten mensen te leveren; onze klanten zelf ontbreekt het aan de tijd, de middelen en de expertise om deze mensen te vinden.'

Ten derde zullen bedrijven er hoe langer hoe meer op vertrouwen dat de flexbureaus hun toekomstig personeel opleiden. Daar hebben beide partijen baat bij. De werkgevers weten na zeg een maand of zes wat voor vlees ze in de kuip hebben, en kunnen dan met meer kennis van de kandidaat dan nu besluiten iemand in dienst te nemen en zelf verder op te leiden.

De bemiddelingsbureaus tonen op hun beurt hun meerwaarde met een goed en zeer hoog opgeleid kandidatenbestand voor gedetacheerde functies. 'Uitzendkrachten zullen online vele praktijkgerichte trainingen kunnen volgen. Dat past bij de behoefte van jongeren om te blijven leren.'

Ten slotte zal technologie een stempel op de toekomstige arbeidsmarkt drukken. Voor De Zoete staat vast dat sociale netwerken als Hyves en LinkedIn nog belangrijker worden. 'Nu al zijn door die netwerken de grenzen tussen werk en privéleven vervaagd. Tot hoever kunnen die grenzen worden opgerekt?'

Veel mensen zullen die grensvervaging niet meer willen, gelooft De Zoete. Voor bedrijven zijn die sociale netwerken ook niet per definitie voordelig. 'Zelf als werkgever zoeken naar kandidaten via sociale netwerken, is duurder dan een bemiddelingsbureau bellen. Het aanbod aan kandidaten is enorm, dus waar begin je met zoeken? En uiteindelijk is maar een op de twintig benaderde kandidaten ook nog geïnteresseerd.'

Voor een bemiddelingsbureau is het zoeken naar kandidaten dagelijks werk, maar een bedrijf heeft daar de tijd en de expertise niet voor. Dat bedrijven dit zelf ook beseffen, is te zien aan de ontwikkeling van jobsites. De Zoete: 'De vele online jobsites waren in het verleden een instrument voor bedrijven om aan mensen te komen. Via vacatures en advertenties kwamen zij gemakkelijker in contact met sollicitanten. Als je nu kijkt op deze sites, zie je al bijna geen bedrijven zelf meer vacatures of advertenties plaatsen: er staan alleen nog maar werving- en selectiebureaus vermeld. Het wervingstraject is online dus al behoorlijk verschoven. Wij bepalen de stroom van kandidaten naar bedrijven.'

Miranda Apeldoorn is freelancejournalist.

Mogelijk slaan Rijk en gemeenten hun handen ineen om 10.000 niet-uitkeringsgerechtigden extra aan het werk te helpen. Dat stelde de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een interview met het persbureau ANP.

De VNG heeft vorig jaar met staatssecretaris Aboutaleb van Sociale Zaken afgesproken 100.000 mensen extra aan werk te helpen. Daarbij gaat het om 75.000 bijstandsgerechtigden en 25.000 niet-uitkeringsgerechtigden (‘nuggers’). De Commissie-Bakker stelde in juni in haar advies over de arbeidsmarkt dat een half miljoen niet-werkenden zonder uitkering graag aan de slag wil. Zo zijn er tijdens inburgeringcursussen vaak veel thuiszittende allochtone vrouwen, die best willen werken. De overheid heeft toen de wens kenbaar gemaakt om bovenop de 25.000 nog eens 10.000 mensen zonder uitkering aan werk te willen helpen.

De gemeenten gaan met staatssecretaris Aboutaleb in gesprek om te kijken of er mogelijkheden zijn om nog eens 10.000 nuggers aan werk te helpen en of er ook meer ruimte is om bijstandsgeld in te zetten. Middelen kunnen bijvoorbeeld participatiebanen en reïntegratietrajecten zijn. Aan de andere kant zullen ook werkgevers moeten worden gestimuleerd om nuggers aan te willen nemen. Vaak zijn werkgevers huiverig omdat ze verwachten dat deze mensen niet genoeg gemotiveerd zijn en weer snel zullen vertrekken. Gemeenten willen zonodig een loonkostensubsidie inzetten om werkgevers over te halen om banen aan te bieden. Zo kan een proefperiode worden ingelast, waarin de werknemer nog (bij)scholing krijgt en gewend kan worden aan kinderopvang. 

Van een verslaggever / DEN HAAG 

Het personeelstekort bij Defensie neemt toe. De krijgsmacht heeft inmiddels zevenduizend vacatures.

Dat zijn er duizend meer dan in januari van dit jaar. Vooral aan technisch personeel is gebrek. Dat schrijft staatssecretaris Jack de Vries vandaag in een brief aan de Tweede Kamer.

De Vries stelt veel technisch personeel kwijt te raken aan het bedrijfsleven: "In de krappe arbeidsmarkt kan het bedrijfsleven nu eenmaal beter concurreren dan Defensie."

Discrimineert nrc.next? In een artikel over Dubai als financieel centrum werd onlangs gesproken van 'expats' en 'gastarbeiders'. De gastarbeiders komen uit arme landen als India en Pakistan. De expats zijn vooral westerse, hoogopgeleide werknemers. Volgens Nico van der Zouw uit Utrecht wordt zo "een klassenverschil gecreëerd en gediscrimineerd".

"Strikt genomen wel", zegt Andries de Grip, hoogleraar arbeidsmarkt en scholing in Maastricht. Al vindt hij het woord 'gastarbeiders' gedateerd. "Dat slaat toch vooral op Turken en Marokkanen die in de jaren zestig en zeventig in Nederland kwamen werken." Bovendien is 'expat' volgens De Grip geen officiële term, maar "jargon binnen bedrijven". Hij zou daarom uitsluitend van 'arbeidsmigranten' willen spreken.

NRC-journalist Daan van Lent, die het artikel schreef, zegt dat beide groepen niet alleen qua werk en inkomen verschillen, maar ook in hoe ze in Dubai terecht zijn gekomen. Van Lent: "Die expats worden daar door internationaal opererende firma's heen gezonden. De gastarbeiders worden door lokale horeca- en bouwbedrijven uit het buitenland gehaald. De sociale wetgeving is voor beide groepen ook verschillend."

Van Dale definieert 'expat' met enige ruimte als 'iemand die gedurende langere tijd in het buitenland verkeert, met name werknemer die door een internationaal opererende organisatie in het buitenland is gestationeerd."

Willem de Lange, lector Human Resource Management (HRM) in Breda, kiest de kant van Van Lent. Hij spreekt alleen van een expat als iemand wordt uitgezonden. "Want een werknemer halen, is wat anders dan een werknemer uitzenden."

Hoe zit het dan met een hoogopgeleide, rijke Amerikaan die op een Nederlandse baan heeft gesolliciteerd? Die geldt hier eerder als expat dan als gastarbeider. De Lange: "Ik geef toe dat er altijd een grijs gebied is, maar volgens internationaal HRM-jargon is zo iemand geen expat."

Noot van de eindredactie: 'expat' is prima, maar alleen om een uitgezonden werknemer mee aan te duiden.

Wilmer Heck